Polska Encyklopedia Historyczno-Genealogiczna Polska Encyklopedia Historyczno-Genealogiczna
 

 
 
Haseł w Leksykonie: 8897.
 
Grupy haseł
Miary i wagi
Systemy genealogiczne
Pieniądz używany w Polsce
Rodzaje uzbrojenia
Mobilia herbowe
Tytulatura klasowa
Zawody i funkcje
Stosunki rodzinne
Alchemia
Masoneria
Graficzna wyszukiwarka herbów
 
Inne Słowniki Herbarza
Biografie osób i rodzin
Opisy miejsc i miejscowości
Lokalizacje geogr.
Baza fotografii
Zbiory nazwisk, listy
Powstańcy 1863 - lista
Zarządcy dóbr prywatnych
Staropolskie przepisy kulinarne
Opowiadania
 
 
Hasło
Wystarczy wpisać część nazwy                                                                              (dokładne słowo)
Opis, nazwisko    
Wystarczy wpisać część nazwiska, lub innego słowa (bez gwiazdki)
#  A  B  C Ć  D  E  F  G  H I J  K  L  Ł  M  N  O Ó  P  Q  R  S Ś  T  U  V  W  X  Y  Z Ź Ż


nazwiska odmiejscowe
Nazwiska przyjmowane od miejscowości - np. Jaworscy, Tarnowscy, Chełmińscy itp. Wcześniej miały one formę Powała z Taczewa, Zbyszko z Bogdańca. W okresie XIII-XV wieku nie były one jednak dziedziczone a określały właściciela wsi - niekoniecznie spokrewnionego z poprzednim. Ta sama osoba mogła również występować pod różnymi tego typu nazwiskami w różnych momentach życia.

Proces wprowadzania nazwiska dziedziczonego następował w XVI w (na południu Polski) w XVII (na Północy) i do XIXw (wśród rodzin mieszczańskich i chłopskich. Oznacza to że rodzina chłopska w XVIIIw mogła jeszcze używać w kolejnych pokoleniach różnych nazwisk.

Nazwiska odmiejscowe niedotyczyły tylko szlachty, lecz ta starała się wprowadzać przed końcówkę -ski literkę w (TarnoWski w odróżnieniu od Tarnoski).




nazwiska patronimiczne
Nazwiska przyjmowane od protoplasty, jego imienia lub przydomku, czasem też funkcji - np. Wołodkiewiczowie, Bernatowiczowie, Gastołdowie itp. Protoplasta mógł być również legendarny. Nazwiska patronimiczne charakterystyczne są szczególnie dla mieszczaństwa. mogły być one tworze od różnych form imienia - niekoniecznie od głównej.




nazwiska przezwiskowe
Nazwiska, inaczej pospolite, przyjmowane od przezwiska. Pierwotnie dotyczyło jednej osoby np. Ogorzała, Krzykała, Długota, Boruta, Gawron, Moczygęba. W czasach średniowiecza rolę przezwisk miały też imiona chrześciajańskie, Romuald, Gustaw, lub polskie które były cząsto modyfikowane np. Staszko, Stanoch, Stachnik ... W czasach gdy nazwisko było już czymś normalnym jako przydomek funkcjonujący w danej gałęzi rodu. Niekiedy przydomek taki stawał się nazwiskiem - np. Bobola, Tarasiewicz itp.




nazwy etniczne
Nazwy miejscowe odnoszące się do grup narodowościowych zamieszkujących dany teren lub region.



nazwy miejscowe
NM - Nazwy osiedli ludzkich. Jedna z podstawowych kategorii nazw geograficznych. Z analizy topomastycznej można wysnuć wiele wniosków historycznych. Najbardziej rozpowszechniony podział NM zaproponował Witold Taszycki.

  • Nazwy służące od razu jedynie do określenia miejscowości
    • topograficzne - odnoszące się do ukształotwania terenu (np. Magura, Roztoka)
    • nazwy wynikające ze zjawisk społecznych lub aktywności człowieka (np. Wola, Ujazd, Koło)
    • nazwy związane z imionami, mogą odnosić się do popularnego imienia, imienia świętego itp. (np.: Sieciechów, Wierzbięta, Radom, miejscowości z przyrostkami "-owa, -in, -sko" itp.)
    • nazwy zdrobniałe osiedli leżących niedaleko większej miejscowości (np. Borzęcinek)
  • Nazwy funkcjonujące wpierw jako nazwy ludzi
    • nazwy etniczne - odnoszące się do narodowości mieszkańców miejsca lub regionu, również w formach negatywnych (np. Cygany, Prusy, Węgrzce, Francuzy, Konojady, Wołosate)
    • nazwy patronimiczne - odnoszące się od patrona, pierwotnie oznaczając poddanych lub potomków (np.: Sołtany, Boleścięta)
    • nazwy rodowe, przydomkowe - używane przez grupy ludzi, z reguły jakąś rodu (np: Tarasy - od "Taras" Kulczyckich, Baby, Jawora)
  • Nazwy dwuznaczne - (np. Wilki - nazwa poch. od fauny, przydomek grupy ludzi, lub nazwa patronimiczna)
    • Nazwy o nieznanym pochodzeniu.


    Dla celów genealogicznych i historycznych podział ów nie jest najlepszy. Najcenniejsze są bowiem nazwy związane z osobami lub efektem ich działania jako jednostek lub grup - a więc podział zasadniczy powinien przebiegać nieco inaczej. Należy brać pod uwagę wiele zjawisk - nazwy mogły bowiem ulegać przekształceniom a odnosić od dawno nieużywanych zawodów, służebności, zwyczajów.

    Klasycznym przykładem błędów jest XIX-wieczna legenda o pochodzeniu Warszawy od Warsa i Sawy, która gdyby była prawdziwa musiał by oznaczać parę dwojga mężczyzn (Sawa - imię męskie).


    Zob.: chronologia nazw miejscowych.



    nazwy patronimiczne
    Nazwy miejscowe odnoszące się do patrona danej grupy ludzi lub protoplasty.



    nazwy topograficzne
    Nazwy miejscowe odnoszące się do ukształtowania terenu lub jego cech charakterystycznych.




    Jeśli widzisz błąd, brak, nie znalazłeś swojego nazwiska, masz ciekawy pomysł, chcesz pomóc w inny sposób
    prosimy skontaktuj się z nami.



    Bazy z których korzystasz finansowane są tylko społecznie. Pomóż!
    Fundacja Odtworzeniowa Dóbr Kultury i Dziedzictwa Narodowego
    Regon: 122719308, NIP: 6793086820
    konto: Bank Pocztowy 96 1320 1856 2935 3154 2000 0001

    Usługa online - Pay Pal




    © Dynamiczny Herbarz Rodzin Polskich 2001-
    Wszelkie kopiowanie słownika i haseł zabronione, wykorzystanie w publikacjach tylko z podaniem aktywnego linku.