Polska Encyklopedia Historyczno-Genealogiczna Polska Encyklopedia Historyczno-Genealogiczna
 

 
 
Haseł w Leksykonie: 8897.
 
Grupy haseł
Miary i wagi
Systemy genealogiczne
Pieniądz używany w Polsce
Rodzaje uzbrojenia
Mobilia herbowe
Tytulatura klasowa
Zawody i funkcje
Stosunki rodzinne
Alchemia
Masoneria
Graficzna wyszukiwarka herbów
 
Inne Słowniki Herbarza
Biografie osób i rodzin
Opisy miejsc i miejscowości
Lokalizacje geogr.
Baza fotografii
Zbiory nazwisk, listy
Powstańcy 1863 - lista
Zarządcy dóbr prywatnych
Staropolskie przepisy kulinarne
Opowiadania
 
 
Hasło
Wystarczy wpisać część nazwy                                                                              (dokładne słowo)
Opis, nazwisko    
Wystarczy wpisać część nazwiska, lub innego słowa (bez gwiazdki)
#  A  B  C Ć  D  E  F  G  H I J  K  L  Ł  M  N  O Ó  P  Q  R  S Ś  T  U  V  W  X  Y  Z Ź Ż


berajter
(niem.) berejter, brejter - ujeżdżacz, trener, nauczyciel konnej jazdy



Bergstädtischer Offizier
(niem.) miejski urzędnik górniczy



białoskórnik
Garbarz wyrabiający specjalny, delikatny rodzaj skór - zazwyczaj jasnych, np. z przeznaczeniem na rękawiczki, lub lekką odzież.



biskup
z greki- nadzorca
Człowiek obdarzony podczas święceń pełnią kapłaństwa i mający prawo do prowadzenia Kościoła partykularnego lub diecezji przez własne nauczanie, troskę duszpasterską i przewodniczenie podczas sprawowania liturgii. Jako następca apostołów, w łączności z biskupem Rzymu, ma z całym kolegium biskupów udział w odpowiedzialności za cały Kościół. Udziela święceń kapłańskich, a na Zachodzie jest zwyczajnym szafarzem sakramentu bierzmowania; jemu także jest zastrzeżone prawo święcenia olejów świętych.



Böttchermeister
(niem.) mistrz bednarski



brejter



brejtownik
(niem. - breiten - rozszerzać, rozklepywać) kowal, który rozklepuje metale, osoba pomagająca w kuźni - przygotowująca materiał do obróbki



Brettschneider
(niem.) tracz



budowniczy
Tytuł urzędnika na Litwie di XVIIIw, mającego pod opieką budynki publiczne.



burmistrz nocny
(proconsul nocturnus) Odpowiednik hutmana w większych miastach, sprawując dozór nad strażą, porządkiem i bezpieczeństwem, a także więzieniem miejskim.



canaparius
(łac.) zob. kanaparz



ceklarz
Wyraz spolszczony z niem. Zirkler - stróż nocny miejski, który Niemcy utworzyli ze słowa łac. circare - krążyć, obchodzić.

Sługa miejski do chwytania i bicia winnych

Ceklarze stawiali szubienice i wykonywali chłostę, dlatego więc przezywano ich także oprawcami, zbirami i siepaczami. Przełożony nad nimi po miastach większych zwał się ceklmistrzem, cekmistrzem.



chałupiarz



chałupnik
chłop-posiadacz lub mieszkaniec niewielkiej chałupy z ogródkiem, nieposiadający ziemi, często wynajmujący się do pracy u innych lub też świadczący usługi rzemieślnicze



chorąży wielki koronny
Urząd dworski I Rzeczypospolitej.

Urzędnik ten występował już za panowania Kazimierza Wielkiego, po raz pierwszy wymienia go dopiero Jan Długosz, opisując bitwę pod Grunwaldem.

Chorąży wielki koronny nosił chorągiew wielką królestwa przy królu, w czasie najważniejszych ceremonii dworskich takich jak koronacje, pogrzeby, hołdy pruskie i kurlandzkie. Stał zazwyczaj po prawej stronie monarchy. W 1633 doszło na tym tle do sporu z miecznikiem wielkim koronnym, który też chciał zająć to miejsce. (za: Wikipedia)




ciwun
(tivunus) Urząd ziemski w Wielkim Księstwie Litewskim, nazwa pochodzenia ruskiego. Powstał w XIV w., gdy Litwa znajdowała się pod wpływami Rusi. Początkowo ciwuni byli zarządcami lub dzierżawcami majątków (dóbr) królewskich. Takich majątków było na Litwie 12, natomiast na Żmudzi 14. W późniejszym okresie, kiedy majątków królewskich ubywało, zmniejszyła się liczba ciwunów i funkcje przezeń pełnione. W XVIII w. pozostało ich na Litwie już tylko dwóch: wileński i trocki - wybierani przez sejmiki a zatwierdzani przez króla. Na Żmudzi utrzymało się 12 - mianowanych przez króla.

Pierwsze miejsce w hierarchii urzędników ziemskich litewskich miało charakter czysto honorowy. Jedyną ich kompetencją było zagajanie sejmików ziemskich.

Na Żmudzi, gdzie był tylko jeden podkomorzy na cały obszar księstwa, ciwunowie sprawowali sądy graniczne (za: Wikipedia)




Comes terrestris
(niem.) starosta ziemski



Conditor
(niem.) cukiernik



cyrulik
Zajmował się zawodowo między goleniem, kąpaniem, rwaniem zębów, czyszczeniem uszu, puszczaniem krwi.



cześnik
Stanowisko na dworze, lub dobrach magnackich zajmujące się głównie zaopatrywaniem w trunki, ale także i produkty spożywcze. Po XIV wieku tytuł honorowy.



dependent
W dawnej palestrze polskiej był to pomocnik mecenasa albo patrona, nieraz aplikant, który sam później zostawał obrońcą sądowym, lub do śmierci utrzymujący się tylko z dependenctwa. Dependent ekspediował wszystko u obrońcy, a kiedy ten występował przed sądem z wywodem skargi lub odpowiedzią, dependent stał za nim z artykułami praw, które przy cytowaniu przez obrońcę zaraz czytał.



Diakon
z greki- sługa
Diakonów ustanawiano powszechnie w pierwszych stuleciach Kościoła. Później ich znaczenie zmalało na Zachodzie i diakonat stał się po prostu przejściowym stanem przed prezbiterem. Sobór Watykański II opowiedział się za odnowieniem stałego diakonatu dla mężczyzn starszych, żonatych , a decyzję tę wprowadzono w życie w roku 1967. Na Zachodzie stali diakoni pełnią powierzone im funkcje administracyjne i duszpasterskie, a ponadto, jeżeli są do tego uprawnieni, mogą jako szafarze zwyczajni udzielać chrztu, głosić uroczyście Słowo Boże, udzielać Komunii św., asystować przy zawieraniu małżeństw i prowadzić pogrzeby. We wschodnich kościołach katolickich diakon może udzielać chrztu tylko w nagłych przypadkach; błogosławieństwa podczas ślubu może udzielić tylko asystujący ksiądz.



Dienstmädchen
(niem.) służąca, dziewka służebna



Dienstmagd
(niem.) służąca, dziewka służebna



diurnista
Osoba pracująca dorywczo, zazwyczaj mająca płacę dzienną



dożywotnik



dvaro tarnas
(lit.) służący dworski



dziecki
(dedko). Urzędnik książęcy na Litwie i w Koronie jeżdżący z rozkazami i doglądający ich. Stanowili zastępce władzy sądowniczej, dlatego np. Żmudzini prosili Zygmunta Augsuta by nie byli sądzęni przez dzieckich. Król Kazimierz Jagiellończyk wydał w 1457 przywilej, że przez dzieckich nie będą sądzeni ci, którzy sami stawią się za pierwszym lub drugim wezwaniem.
Dzieccy byli wykorzystywani do ściągania należności, przez co stali się synonimem grabieży i "fantowania".



edyl
(aedilis - budowniczy) Tytuł urzędnika miejskiego krakowskiego, który z ramienia miasta i rady zajmował się kościołem Mariackim.



ekonom
1. W Rzeczpospolitej - witryk, prowizor - osoba sprawująca pieczę nad zaopatrzeniem parafii. Składał sprawozdanie rządcy parafii. Zajmował w kościele pierwsze miejsce po kolatorze. Zaliczani do dobrodziejów kościoła. Zazwyczaj wywodzili się z mieszczan lub chłopów.

2. Osoba zarządzająca zaopatrzeniem sprawami bieżącymi dóbr, wykonywał polecenia rządcy majątku. W XVII i XVIII w zarządzali pojedynczymi folwarkami mając do pomocy podstarościch, których potem zwano ekonomami. W XIX wieku były to osoby raczej z warstwy chłopskiej, choć z racji na utrudnienia zaborców mogła się tym trudnić też pozbawiona majątków szlachta. Ekonom powinien umieć pisać i rachować, choć nie zawsze miało to miejsce.

Ekonomowie zazwyczaj nie wchodzili w zażyłość z właścicielami. Jako niżsi oficjaliści byli też traktowani niechętnie przez mieszkańców wiosek. Stąd najczęściej śluby brali w obrębie swojej wąskiej grupy.



eksaktor
Zajmował się zbieraniem podatków stałych



eksaktor konsumpcyjny
Zajmował się pobieraniem opłat od wódek i innych towarów na rzecz skarbu



faber
(łac.) rzemieślnik, kowal



faber ferri
(łac.) kowal



faber lignarius
(łac.) cieśla



faber murarius
(łac.) murarz



fajfer
(z niem. Pfeifer, piszczek, t.j. grający na piszczałce.) Tak nazywano muzykusów, grających w dawnych kapelach polskich na fletniach, obojach i różnego rodzaju piszczałkach. W wieku XVIII zwano także fajfrów oboistami.



falcarius
(łac.) kowal kos



falconarius
(łac.) sokolnik



famatus
(łac.) sławetny - średniozamożny rzemieślnik, czasem bogatszy rolnik miejski. W zależności od regionu tytuł ten w księgach metrykalnych mógł być wymienny z "honestus". Szczególnie w środkowo-zachodniej Polsce, gdzie większość miasteczek składała się głównie z ludności rolniczej.



Poprzednie wyniki     Następne wyniki


Jeśli widzisz błąd, brak, nie znalazłeś swojego nazwiska, masz ciekawy pomysł, chcesz pomóc w inny sposób
prosimy skontaktuj się z nami.



Bazy z których korzystasz finansowane są tylko społecznie. Pomóż!
Fundacja Odtworzeniowa Dóbr Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Regon: 122719308, NIP: 6793086820
konto: Bank Pocztowy 96 1320 1856 2935 3154 2000 0001

Usługa online - Pay Pal




© Dynamiczny Herbarz Rodzin Polskich 2001-
Wszelkie kopiowanie słownika i haseł zabronione, wykorzystanie w publikacjach tylko z podaniem aktywnego linku.