Genealogia Polaków
=> Fundacja
=> Portal
==> Bazy danych
====> Leksykon
====> Powstanie Styczniowie
======> Powstańcy
======> Bitwy i potyczki
======> Światowy Szlak P.1863
======> Co oznaczają te dane?
======> Dodaj informacje
======> Bibliografia, źródła
======> Autorzy bazy, nadawcy
======> Poparcie i współpraca
======> Forum bazy
====> Właściciele Dóbr
====> Oficjaliści Prywatni
====> Mapa/Lokalizator
======> Dodaj punkt na mapie
=> Biblioteka/Forum
=> Archiwum zdjęć
=> Pomoce profesjonalne
=> WSPIERAJ !
 
Ilość wpisów: Ponad 45.000
Aktualizacja bazy: 23 Maja 2018
 
Powstanie styczniowe - więcej
Rota przysięgi powstańczej
Zesłańcy
Zamordowani
Duchowni
Fotografie dot. powstania
Malarstwo o tematyce powstańczej
Wykaz bitew 1863/4 - skrót
Wielkopolanie polegli w powstaniu
Powstańcy w Bawarii
Dorpartczycy
"Biali" i "Czerwoni"
Denuncjatorzy, szpiedzy...
Pamiętniki Borkowskiego z 1863
Mogiła w Krasnobrodzie
Mogiła w Miniewiczach
Lista zdrajców
Wiele innych artykułów dot. powstania
 
PREZENTACJE POWER-POINT




* Prezentacja ogólna (3MB)
Można prezentować np. w szkołach
(wersja na starsze systemy 17MB)
* Źródła historii powstańczej (12MB)
Szkoły, towarzystwa genealogiczne i in.
(wersja na starsze systemy 17MB)

Powyższe prezentacje można używać dowolnie, np. jako materiały w czasie lekcji historii, lub urozmaicenie wykładów czy spotkań.
 
WYPOŻYCZ WYSTAWĘ



Wystawa "Powstanie Styczniowe"
Wystawę, można zamówić
 
GRY POWSTAŃCZE


Gra pudełkowa

Pierwsza polska gra dot. powstania 1863

Darmowa gra na komórkę

Graj na swojej komórce
 
 

Kod QR listy
(pełny kod VCard)
 
Powstanie Zabajkalskie 1866
Kwerenda źródeł tożsamości Rzeczypospolitej
Wydział Fundacji Odtworzeniowej Dóbr Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Pomnik bitwy pod Miszychą

O powstaniu ogólnosyberyjskim mówiło się od paru lat. Narcyz Celiński i Gustaw Szaramowicz stanęli na czele ruchu mającego doprowadzić do wybuchu powstania, wyzwolenia Polaków z okolic Bajkału i kopalń Nerczyńska (odległych przeszło 600 km) i przejściu do Chin. Polacy z Irkucka zostali wysłani do prac na 200km odcinku drogi otaczającej Bajkał od płd-wsch, od Kułtuku po Posolsk. Pilnowani przez 140 żołnierzy dostrzegli szansę uwolnienia. Plany powstania pokrzyżowała jednak ogłoszona wcześniej amnestia. Spośród ponad 2000 zesłańców tylko 1/3 poparła zbrojny opór. 30 czerwca doszło do ustalenia wybuchu na za tydzień. W ten sposób rozpoczął się bój uznawany na ostatni akord Powstania Styczniowego.

Pełny zestaw wszystkich bitew i potyczek powstańczych od 1863-66.


Okolice Kułtuku6 lipca 1866 akcja pod Kulłtukiem (24.06 wg kalendarza rosyjskiego) grupa ok. 48 robotników przy budowie drogi rozbroiła 7 żandarmów. Grupą, która nazwała się “Syberyjski Legion Wolnych Polaków” dowodził Kazimierz Arcimowicz (Kwiatkowski). Było to zaplanowaną akcją rozpoczynającą Powstanie Zabajkalskie. Po uwolnieniu więźniów część przyłączyła się do Powstania. Do podobnych aktów doszło z planowanym opóźnieniem w kilku innych miejscach na trasie do Posolska, gdzie zabierano broń niszczono telegraf i mosty dołączając do oddziału idącego w kierunku Wierchnieudińska (ob. Ułan-Ude). Pierwsza z Kułtuku ruszyła grupa 150 jeźdźców w kierunku stacji nad Murynem (nie jak błędnie się podaje "nad Amurem" - błąd wynika z nazwy drogi "amurska").

7 lipca potyczka nad Murynem. (25.06 ros.) (Błędnie "nad Amurem") Z Kułtuku wyruszyła grupa 150 ludzi po części konno w kierunku stacji nad Murynem. Tu rozbroiła już Rosjan grupa Gustawa Szaramowicza. Powstańcy zlikwidowali posterunek i przerwali łączność telegraficzną z Irkuckiem. Późnym wieczorem dotarł tu też oddział Arcimowicza (60 km). Dalej oddział konny pod dowództwem Eljaszewicza wyruszył dalej przez rzekę Śnieżną do Miszychy. Następnego dnia tą samą drogą piechota pod dowództwem Szaramowicza (ok. 90 km).

8 lipca zajęto Miszychę (26.06 ros.) i rozbrojono żandarmerię. Tego samego dnia wiadomość o powstaniu dotarła do Irkucka, skąd wyruszył 1000-osobowy oddział z armatą konną pod dowództwem Polaka Bolesława Kukiela - gubernatora Zabajkala. Niewielka część wyruszyła szybciej statkiem pod dow. mjr Rika a reszta na wozach wokół Bajkału Do żołnierzy rosyjskich dołączyło w sumie blisko 2000 miejscowych buriatów. Zablokowali oni trasy ku Chinom łącznie otaczając powstańców ze wszystkich stron.

9 lipca bitwa pod Lichanową (27.06 ros.). Powstańcy połączywszy siły zaatakowali Lichanową pod dow. Jakuba Rejnera i Władysława Kotkowskiego. Uwolniono 102 jeńców, a stację pocztową podpalono. Po dwóch kilometrach dalszego marszu natrafiono jednak na oddział mjr Rika. Powstańcy widząc przewagę próbowali uciekać w stronę Wierchnieudińska, lecz Kozacy odcięli im drogę. Dowódca oddziału – Jakub Reiner – spanikował i uciekł. Reszta powstańców zawróciła więc do Miszychy. Narcyz Celiński, zorientowawszy się w sytuacji, wobec zbyt dużych sił przeciwnika, widział sens tylko w ruszeniu ku Chinom. Zabrał konie i żywność, i wraz z oddziałem ruszył w kierunku stepu selengińskiego, pozostawiając chcących podjąć daremną walkę towarzyszy w dramatycznej sytuacji.

10 lipca bitwa pod Miszychą (28.06 ros.) Główna bitwa Powstania Zabajkalskiego, zwana też bitwą nad Bystrą (obie rzeczki Miszych ai Bystra wpadają do Bajkału blisko siebie w miejsc. Miszycha). Zmęczeni, głodni, źle uzbrojeni powstańcy, opuszczeni przez jazdę Celińskiego, nie mogli przeciwstawić się świetnie uzbrojonemu przeciwnikowi. Po niezwykle gwałtownej burzy 400 osobowy oddział wojska rosyjskiego pod dow. mjr Rika (w tym 100 chłopów rosyjskich) zepchnął powstańców za rzekę Bystra, gdzie zaatakował ich i pokonał dzięki ogromnej przewadze w uzbrojeniu. Polacy dysponowali tylko 60 strzelbami, przeważnie bardzo lichej buriackiej konstrukcji. Najwięcej było kosynierów, oraz ludzi uzbrojonych w pałki, łańcuchy i drągi z nabitym żelazem. Walka trwała nie dłużej niż 20 minut. Strzelcy po wystrzeleniu wszystkich naboi cofnęli się za kosynierów których atak załamał się pod gradem kul. Heroizm powstańców nie pomógł, i wycofali się do lasu, część została wzięta do niewoli. Zabito ponad 20 ludzi a 12 zmarło z ran. Po boju pod Miszychą powstańcy z oddziału Szaramowicza podzielili się na dwie 40 osobowe grupy. Jedna z nich, pod dowództwem Kotkowskiego ruszyła na Kiachtę, a druga pod dowództwem Szaramowicza w kierunku rzeczki Temnik. Konni Celińskiego ruszyli już wcześniej w kierunku stepu selengińskiego.
Miejsce bitwy na mapie

21 lipca potyczka pod Ilingen (9.07 ros.) - Szaramowicz, którego oddział stopniał z 40 do 17 ludzi, 12 lipca natrafił na buriacką wioskę Ilingen. Żywiący się przez dwa tygodnie jedynie trawami, korzeniami, łodygami czeremchy, jagodami porzeczek i berberysu powstańcy zabrali Buriatom krowę i zjedli ją niemal na surowo. Nie mieli już sił, by ruszyć dalej. Następnego dnia wpadli w ręce kozaków, którzy w walce ranili Eljaszewicza. Wszyscy zostali ujęci.

26 lipca potyczka pod Ormane (Urbantyj) (14.07 ros.) - w miejscowości Ormante, w pobliżu rzeczki Iczotaj, niedaleko granicy, kozacy natknęli się na oddział Celińskiego. Powstańcy zaczęli uciekać w kierunku lasu. Na jego skraju wywiązała się walka, podczas której 10 z nich poległo. Celiński, mimo odniesionej rany, z garstką ludzi jeszcze raz wymknął się z obławy. Ale wszystkie drogi do Mongolii były już zatarasowane. Kilka dni później również on dostał się do niewoli.

6 sierpnia potyczka w dolinie Tiemnik (25.07 ros.) - wzięcie do niewoli pozostałych z grupy Celińskiego.

9 sierpnia bitwa pod Kiachtą (28.07 ros.) - Odcinek od Miszychy mający nieco ponad 150 km powstańcy pokonywali wielokrotnie klucząc i zwaracając. Pod samą granicą chińską, przy miejsc. Kiachta, źle uzbrojeni i wyczerpani powstańcy zostali odkryci i ponieśli sromotną klęskę. Kozacy otoczyli oddział Kotkowskiego, który po zaciętej walce został rozbity, a jego dowódca, kilkakrotnie ranny, dostał się do niewoli. Była to ostatnia walka Powstania Zabajkalskiego a jednocześnie ostatni bitewny akord Powstania Styczniowego.


Rozprawa toczyła się od 5-21 listopada. Spośród 683 postawionych przed sądem wojennym powołanym przez generał gubernatora Michaiła Korsakowa, 255 osób uniewinniono, a 418 skazano na rozesłanie do kopalni i ciężkich robót. Spośród nich 197 powstańców miało przebywać na zesłaniu do śmierci (objęły ich amnestie w 1873 i 1881 roku). Los kilkunastu jest nieznany - być może udało im się uciec przez granicę, lub odłączywszy się zginęli z rąk żandarmów. Należy pamiętać że dramatyczne trudy i choroby wyciskały ogromne piętno na psychice zesłańców, tak że niektórzy tracili rozum. Stąd nieliczne opowiadania tych którzy umieli pisać są niespójne i bardzo emocjonalne.

19 listopada 1866 ogłoszono wyrok, na mocy którego na karę śmierci skazano siedmiu przywódców powstania

27.11.1866 na przedmieściu Irkucka rozstrzelano czterech przywódców Narcyza Celińskiego, Gustawa Szaramowicza, Władysława Kotkowskiego i Jakuba Reinera. Odbyło sią to na przedmieściu Uszakowka, za rogatką „jakucką”, u podnóża gór w pobliżu rzeki Angary w miejscu na którym do dzisiaj stoi więzienie. Ostatniej posługi udzielił powstańcom ksiądz Krzysztof Szwernicki, proboszcz katolicki parafii irkuckiej - zesłaniec. W chwili egzekucji Szaramowicz rzucił do góry czapkę i krzyknął “Jeszcze Polska nie zginęła” a inni powtórzyli “nie zginęła”. Szaranowicz ciężko raniony przeżył salwę więc dobito go piką i strzałem z bliska. Lsty które pozwolono im napisać do rodzin nigdy nie dotarły.

Miejsce rozstrzelania


Nazwiska niektórych uczestników m.in:
  • Aleksandrowicz
  • Bartasiewicz
  • Bartold
  • Bondarczuk
  • Brudnicki
  • Burzyński
  • Dworzaczek Józef
  • Jaganow
  • Jurkiewicz
  • Kryźliński
  • Kuszerewski
  • Kwiatkowski
  • Mysłowski
  • Nieciengiewicz Jan
  • Ołtarzewski
  • Pankowski Władysław
  • Przysiecki Dionizy
  • Racienko
  • Ropecki (kula karabinowa w boju pod Miszychą wybiła mu oko, zdruzgotała szczękę i urwała część języka)
  • Sarnecki (kowal, kuł potajemnie kosy powstańcze)
  • Sender (Żyd, trębacz powstańczy)
  • Spos
  • Wilczewski Ignacy
  • Witkowski (w Powstaniu Styczniowym stracił oko, pod Miszychą ranny w rękę)
  • Zarembski
  • Żychliński Ludwik Wincenty Dionizy

Zdjęcie pomnika fot. Cajetana de Alba, reszta Genealogia Polaków.

Irkuck - więzienie


    Fundacja Odtworzeniowa Dóbr Kultury i Dziedzictwa Narodowego    
Regon: 122719308, NIP: 6793086820
konto: Bank Pocztowy 96 1320 1856 2935 3154 2000 0001


Przekaz online - usługa DotPay
Wpisz kwotę:


Przelew kartą - Pay Pal



Co oznaczają te dane? - Najczęstsza bibliografia - Źródła, skróty - Autorzy bazy, nadawcy - Historia zmian
Dodaj informacje - Forum projektu - Poparcie i współpraca



© Genealogia Polaków - Dynamiczny Herbarz Rodzin Polskich 2010- 2018
Wszelkie kopiowanie zbioru zabronione, wykorzystanie w publikacjach tylko z podaniem aktywnego linku.